Wazig zicht in het donker? Suiker, frituur en je telefoon

Wazig zien, lichtkransen rond straatlantaarns of koplampen in het donker, steeds slechter zicht 's avonds en ogen die branderig en droog aanvoelen worden al snel afgeschreven als "gewoon ouder worden". Toch spelen de ooglens en de macula, het centrale deel van het netvlies dat scherp zien mogelijk maakt, bijzonder gevoelig op oxidatieve stress—en een aantal alledaagse gewoontes kan dit proces flink versnellen, lang voordat je het zou verwachten.

Suiker en glycatie: hoe staar ontstaat

Wie regelmatig suikerhoudende drankjes, snoep of gebak eet, krijgt vaak pieken in de bloedsuikerspiegel. Die overmaat aan glucose kan zich blijvend binden aan eiwitten in het lichaam, een proces dat glycatie heet en waarbij zogeheten advanced glycation end products (AGE's) ontstaan. In de ooglens tasten deze AGE's de structuur van de lenseiwitten aan, waardoor de lens troebel wordt—een van de mechanismen achter staar (cataract). Mensen met diabetes, die te maken hebben met langdurig verhoogde bloedsuikerwaarden, hebben twee tot vijf keer meer kans op staar en ontwikkelen het bovendien vaak op jongere leeftijd, wat laat zien hoe direct suiker en de gezondheid van de ooglens met elkaar samenhangen—ook zonder diabetesdiagnose kan een structureel hoge suikerinname dus meetellen.

Gefrituurd eten en het risico op vergevorderde maculadegeneratie

Olie die keer op keer wordt verhit, zoals bij frituren gebeurt, levert geoxideerde vetten op die ontstekingsreacties in de bloedvaten aanwakkeren, ook in de piepkleine haarvaten die het netvlies van voedingsstoffen voorzien. Onderzoek laat zien dat een voedingspatroon rijk aan antioxidanten en omega-3 vetzuren het risico op maculadegeneratie op latere leeftijd met wel 42 procent kan verlagen—wat impliceert dat het omgekeerde patroon, veel gefrituurd en bewerkt voedsel, juist een risicofactor is. Voedingsdeskundigen adviseren daarom minstens 200 gram groente per dag, met nadruk op groene bladgroenten, en twee keer per week vette vis vanwege de omega-3 vetzuren.

Je telefoon in het donker en droge ogen

Ook schermgebruik in het donker, bijvoorbeeld vlak voor het slapengaan, laat sporen na. Bij geconcentreerd schermgebruik knipper je aanzienlijk minder vaak, waardoor het traanfilm op het oogoppervlak niet goed wordt ververst en de ogen droog, branderig en geïrriteerd raken—klachten die Nederlandse oogartsen steeds vaker zien, met name bij intensief telefoongebruik. Doe je dit in een donkere kamer, dan moet de pupil bovendien harder werken door het sterke contrast tussen het felle scherm en de donkere omgeving, wat de vermoeidheid verder opstuwt.

Kies vette vis boven frituur

• Meer donkere bladgroenten — Boerenkool en spinazie zitten boordevol luteïne en zeaxanthine, de bouwstenen van het beschermende maculapigment; gekookte boerenkool bevat zelfs zo'n 9 milligram luteïne per 100 gram.
• Vette vis in plaats van frituur — Makreel, zalm en sardines leveren de omega-3 vetzuren die volgens onderzoek bijdragen aan een lager risico op maculadegeneratie; twee keer per week wordt aanbevolen.
• De 20-20-20-regel bij schermgebruik — Kijk elke 20 minuten 20 seconden naar iets op minstens 6 meter afstand. Dat ontspant de oogspieren en herstelt de knipperfrequentie, waardoor het traanfilm zich weer aanvult.

Houd de 20-20-20-regel één week vol

Wazig zicht, lichtkransen en droge ogen zijn niet automatisch een kwestie van leeftijd alleen. Suiker, frituur en telefoongebruik in het donker werken allemaal in op dezelfde processen—glycatie, oxidatieve stress en een instabiel traanfilm—en juist daarom kan het samen aanpakken van deze drie gewoontes, met meer donkere bladgroenten, vette vis en de 20-20-20-regel, echt verschil maken. Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen bezoek aan de oogarts: houden de klachten aan, raadpleeg dan een specialist.