Wat je alvleesklier stil belast, merk je pas laat

De alvleesklier heeft een eigenschap die hem lastig maakt om op tijd te betrappen: hij heeft een grote reservecapaciteit. Daardoor blijft hij lang gewoon zijn werk doen terwijl er al schade is, en komen de klachten pas als een flink deel van de functie weg is. Wie weet welke dagelijkse gewoontes hem stil belasten, hoeft niet op dat moment te wachten.

Wat er ongemerkt in je alvleesklier gebeurt

De enzymen uit de alvleesklier horen pas actief te worden in je dunne darm. Soms gaan ze al aan het werk terwijl ze nog in de klier zitten: het weefsel wordt dan door zijn eigen enzymen opgegeten en er ontstaat een ontsteking. Bij een chronische ontsteking herhaalt dat zich, sterven alvleeskliercellen af en komt er littekenweefsel voor in de plaats, waardoor de afvoergang vernauwd of verstopt kan raken.

Pas daarna komen de klachten, en dan meestal in deze volgorde: eerst pijn boven in de buik die uitstraalt naar de rug, de zij of de schouders en na de maaltijd vaak toeneemt. Later spijsverteringsproblemen, doordat er te weinig enzymen overblijven om vet af te breken: vettige diarree die blijft drijven, een tekort aan de vetoplosbare vitamines A, D, E en K, gewichtsverlies en ondervoeding.

De gewoontes die hem het zwaarst belasten

Bovenaan de lijst met oorzaken staan twee bekende. Langdurig dagelijks meerdere glazen alcohol geeft een verhoogde kans op een alvleesklierontsteking, en roken zorgt ervoor dat de klier te weinig zuurstof krijgt. Over alcohol is het Voedingscentrum kort: er is geen veilige hoeveelheid en het advies is om niet te drinken. Daarnaast tellen galstenen mee, die de afvoergang blokkeren, en stofwisselingsproblemen zoals een te hoog kalk- of triglyceridegehalte in het bloed.

Suiker zit in dat rijtje niet als directe oorzaak, maar wel als aanjager via gewicht en bloedvetten. In een glas cola van 200 milliliter zit ongeveer 21 gram suiker, vergelijkbaar met ruim vijf suikerklontjes, en voor sap en smoothies ligt dat gemiddeld niet lager. Het advies van de Gezondheidsraad is dan ook om zo min mogelijk dranken met suiker te drinken.

Niet alles hoeft weg: dit helpt wel

Het beeld dat vaak blijft hangen is dat er dan maar niets meer mag. In de praktijk gaat het om een paar vervangingen die je vol kunt houden.

• Water, thee of koffie zonder suiker in plaats van frisdrank. Light is geen vrijbrief: er zitten zuren in die slecht zijn voor je gebit, en het houdt de voorkeur voor zoet in stand.
• Volkoren in plaats van wit. Elke dag zo'n 60 gram volkorenproducten hangt samen met een 25% lager risico op diabetes type 2, en 90 gram met een 25% lager risico op bepaalde hartziekten. Ze geven bovendien minder schommelingen in je bloedsuiker.
• Lees het etiket, niet de kleur. Aan de kleur van brood kun je niet zien of het volkoren is: witbrood wordt soms donker gekleurd met moutmeel of gekarameliseerde suiker. Alleen brood van 100% volkorenmeel mag volkorenbrood heten.
• Kleinere, minder vette porties. Te veel en te vet eten geeft sowieso pijn boven in je buik, en bij een gevoelige alvleesklier nemen de klachten juist na de maaltijd toe.

Wanneer je de huisarts belt

Thuisarts noemt een paar situaties waarin je op werkdagen belt: buikpijn die maar niet weggaat of langzaam erger wordt, poepen dat anders gaat dan je gewend bent, en afvallen zonder dat je weet waarom. Bij ineens heftige buikpijn die steeds erger wordt, bloed overgeven of zwarte plakkerige ontlasting bel je direct.

Niet schrikken, maar wel nalopen

Loop de signalen uit dit artikel nog één keer langs.

• Ontlasting die blijft drijven, sterk ruikt of moeilijk weg te spoelen is.
• Pijn boven in je buik die uitstraalt naar rug, zij of schouders en na het eten toeneemt.
• Afvallen zonder duidelijke reden, of klachten die passen bij een vitaminetekort.
• Dagelijks meerdere glazen alcohol, roken, of bekende hoge bloedvetten.

Herken je meer dan één punt, dan is een afspraak bij de huisarts de juiste volgende stap — niet zelf gaan diëten. Dit artikel is algemene informatie en vervangt geen medisch advies.