Afvallen lukt niet meer? Vaak ligt het niet aan te veel eten

Je eet bewuster, je beweegt meer, en na een paar weken staat de weegschaal stil. In Nederland ligt dan al snel het spreekwoord klaar: elk pondje gaat door het mondje. Het Voedingscentrum geeft daar een kort antwoord op — nee, de oorzaak van overgewicht is vaak ingewikkelder. Een gezonde leefstijl is belangrijk voor een gezond gewicht, maar het is vaak niet de enige oorzaak en bij sommige mensen zelfs geen oorzaak.

Niet alleen je vork bepaalt wat de weegschaal doet

Het Voedingscentrum noemt naast eten en bewegen een hele rij oorzaken die net zo hard meetellen: lange tijd te weinig slapen of veel stress, emotie-eten, eenzaamheid, financiële problemen of psychische problemen. Thuisarts, dat zijn teksten baseert op de richtlijn voor huisartsen, zet in hetzelfde rijtje ook werk- en geldzorgen, hormonale veranderingen na een zwangerschap of in de overgang en erfelijke aanleg.

Twee oorzaken worden bijna altijd overgeslagen. De eerste zijn medicijnen: bepaalde middelen tegen hoge bloeddruk of epilepsie, corticosteroïden en antidepressiva hebben effect op je gewicht, en het Voedingscentrum noemt daarnaast antipsychotica. De tweede is je hormoonhuishouding, bijvoorbeeld gewichtstoename bij problemen aan de schildklier. Stop nooit zelf met een medicijn, maar leg de vraag wél voor aan je huisarts: kan dit middel meespelen, en is er een alternatief?

Waarom het na een paar weken vanzelf trager gaat

Ook zonder verborgen oorzaak hoort een plateau erbij. Het Voedingscentrum legt uit dat je in de eerste weken sneller afvalt doordat je lichaam in die fase meer vocht verliest, en dat het gewichtsverlies daarna langzamer gaat. Ben je bovendien meer gaan sporten, dan kan er spiermassa bij zijn gekomen; spieren zijn zwaarder dan vet en daardoor lijkt het alsof je niet meer afvalt terwijl je vetmassa wel daalt.

Wat je drinkt telt hier zwaarder mee dan veel mensen denken. Sappen en smoothies lijken gezond, maar leveren ongemerkt veel suiker: in een glas fruitsmoothie van 250 milliliter zitten al gauw 7 suikerklontjes. En een streng crashdieet helpt op langere termijn niet: je verliest eerst vooral vocht, daarna vetmassa, maar ook spiermassa, en zulke diëten zijn te streng, te eenzijdig of te onpraktisch om vol te houden.

Waarom raadt Thuisarts langzamer afvallen aan?

De adviezen van Thuisarts en het Voedingscentrum gaan opvallend weinig over strenger eten en veel over tempo en volhouden. De belangrijkste zin uit de huisartsentekst: meer bewegen en gezond eten is al goed voor je gezondheid, ook als je niet afvalt.

• Val juist langzamer af — Thuisarts waarschuwt letterlijk: val niet te snel af, want mensen die snel afvallen worden daarna vaak snel weer zwaarder. Elke kilo die eraf gaat, is winst voor je gezondheid.
• 2,5 uur actief bewegen per week — of minstens 5 dagen per week 30 tot 60 minuten, bijvoorbeeld wandelen of fietsen. Dat hoeft niet achter elkaar.
• Train je spieren minimaal 2 keer per week — bijvoorbeeld met krachttraining of gewoon zware boodschappentassen dragen. Dit beschermt precies de massa die je bij streng lijnen kwijtraakt.
• Drink water, thee of koffie zonder suiker — en laat dranken met suiker staan; dat scheelt calorieën zonder dat je minder gaat eten.
• Houd een paar dagen een eetdagboek bij — schrijf alle eet- en drinkmomenten op, ook het voorproeven tijdens het koken. Zo zie je of oude gewoontes ongemerkt zijn teruggekomen.
• Zorg voor slaap en ontspanning — Thuisarts noemt beter slapen en ontspannen als vast onderdeel van het plan, naast eten en bewegen.

Wanneer je hiermee naar de huisarts gaat

Meten is hier nuttiger dan wegen: leg een meetlint om je middel op de dikste plek van je buik. Thuisarts noemt 88 centimeter of meer bij vrouwen en 102 centimeter of meer bij mannen als het punt waarop gezonder gaan leven extra belangrijk wordt. Lukt afvallen echt niet meer, is het gewicht toegenomen zonder duidelijke reden, of vermoed je dat medicijnen of je schildklier meespelen, maak dan een afspraak bij de huisarts — die kan meekijken, doorverwijzen naar een diëtist of fysiotherapeut en soms een leefstijlprogramma (GLI) aanbieden. Dit artikel is algemene informatie en vervangt geen medisch advies.