Hoge bloeddruk: drop staat in hetzelfde rijtje als zout

Een bonzend hart, een stijve nek en hoofdpijn tegelijk: veel mensen wijzen dan meteen naar de koffie of het energiedrankje. Kijk je naar het rijtje oorzaken van hoge bloeddruk dat Thuisarts.nl noemt, dan staat cafeïne daar niet bij — maar veel zout eten en veel drop eten wel. Dat is een verrassend verschil, en het verandert waar je je aandacht op richt.

Wat zout precies met je bloeddruk doet

Het Voedingscentrum beschrijft het mechanisme kort: te veel zout zorgt ervoor dat je lichaam meer vocht vasthoudt, waardoor er meer vocht in je bloedvaten zit en de druk op je bloedvaten omhooggaat. Je hart moet vervolgens harder werken om het bloed rond te pompen. Het advies van de Gezondheidsraad is maximaal 6 gram zout per dag, gelijk aan 2,4 gram natrium.

De praktijk ligt daar ruim boven. Volwassenen in Nederland krijgen naar schatting gemiddeld 7 gram of meer per dag binnen — mannen 7,8 gram, vrouwen 6,1 gram — en in onderzoek waarbij het zout in 24-uursurine werd gemeten, kreeg de helft van de volwassenen in Noord-Nederland 9,3 gram of meer binnen. Zelf strooien is daarbij niet de hoofdmoot: ongeveer 80 % van het zout zit al in je eten en drinken, vooral via brood, vleesproducten en kaas. Minderen loont wel meetbaar: 4,5 gram zout per dag minder verlaagt de bovendruk gemiddeld met 2 mmHg, en bij mensen met een verhoogde bloeddruk is dat effect 2,5 keer zo groot.

Drop en zoethout: de Nederlandse verrassing

Thuisarts.nl, de publiekssite van het Nederlands Huisartsen Genootschap, zet "veel drop eten" gewoon in het rijtje met roken, overgewicht, alcohol en veel zout eten. In de adviezen staat het nog explicieter: je kunt beter geen drop eten en niet veel zoethout-thee drinken, want in drop en zoethout zit een stof die de bloeddruk hoger maakt (glycyrrizine).

Die zorg is ook in de Europese etiketteringsregels vastgelegd. Verordening (EU) 1169/2011 schrijft voor dat zoetwaren en dranken vanaf 100 mg/kg (of 10 mg/l) glycyrrizinezuur de vermelding "bevat zoethout" krijgen, en dat bij zoetwaren vanaf 4 g/kg en dranken vanaf 50 mg/l op de verpakking moet staan: "bevat zoethout — mensen met hoge bloeddruk dienen overmatig gebruik te vermijden".

En je energiedrank dan?

Cafeïne is niet onschuldig, maar het effect is een ander. Volgens het Voedingscentrum kan te veel cafeïne leiden tot hoofdpijn, beven, duizeligheid, oorsuizen, hartkloppingen, rusteloosheid, prikkelbaarheid, slaapproblemen en angstgevoelens. De EFSA houdt voor gezonde volwassenen 400 milligram per dag aan als veilig, en niet meer dan 200 milligram in één keer. Een blikje energiedrank bevat ongeveer 80 mg, een beker filterkoffie ongeveer 120 mg en een kopje decaf zo'n 3 mg.

Het Voedingscentrum adviseert energiedrank niet of alleen bij uitzondering te drinken, vooral vanwege de suiker en de zuren. Wat in die opsomming van cafeïne-effecten níét staat, is een hogere bloeddruk. Hartkloppingen voelen alarmerend, maar zijn geen bewijs dat je bloeddruk te hoog is — en omgekeerd geeft een hoge bloeddruk meestal juist helemaal geen klachten.

Pak eerst het zout aan, daarna de dropzak

• Kook zonder zout en zet ook geen zoutpotje op tafel; geef smaak met verse kruiden, peper, citroen of azijn.
• Vergelijk merken in de winkel bij brood, kaas en vleeswaren — daar zit het grootste deel van je dagelijkse zout, en het verschil tussen twee merken is vaak groot.
• Maak van drop een uitzondering in plaats van een dagelijkse gewoonte, en wissel zoethout-thee af met kruidenthee zonder zoethout.
• Drink water bij dorst in plaats van energiedrank; energiedrank is hyperton en juist ongeschikt om vocht aan te vullen na het sporten.

Wanneer bel je de huisarts?

Je hebt een hoge bloeddruk als je bovendruk 140 of hoger is (boven de 70 jaar: 150 of hoger), en omdat de bloeddruk wisselt is vaker meten belangrijk. Bel dezelfde dag je huisarts of de huisartsenpost als je een bovendruk hoger dan 180 meet en er klachten bij hebt zoals hoofdpijn, erg duizelig of benauwd zijn, of als je bovendruk hoger is dan 200 en dat hoger is dan je gewend bent.

Bel direct 112, de huisarts of de huisartsenspoedpost bij pijn op je borst, plotseling veel pijn tussen je schouderbladen, erge benauwdheid, een verlamde arm of been, een scheve mond of als je opeens niet goed meer kunt praten. En één ding staat los van alle voedingsadviezen: stop nooit op eigen houtje met bloeddrukmedicijnen — bespreek een verandering altijd eerst met je huisarts.

Deze tekst is bedoeld als informatie en vervangt geen advies van je huisarts. Maar de vraag is wel de moeite waard: als je de afgelopen week eerlijk optelt — hoeveel zout kwam er al kant-en-klaar binnen, en hoeveel handjes drop stonden daar los van?